Miras Hukukunda Yeni Bir Tartışma: Dijital Varlıklar

Bir zamanlar miras deyince akla ev, araba, arsa ya da banka hesabı gelirdi. Şimdi ise bambaşka bir çağdayız. Artık insanların birikimlerinin önemli bir kısmı dijital ortamda. Kripto paralar, NFT’ler, sosyal medya hesapları, bulut sistemlerinde saklanan fotoğraflar… Hepsi hem ekonomik hem de manevi değer taşıyor. Peki bu dijital varlıklar miras hukukunda nereye oturuyor?

Kripto Cüzdanlardan Sosyal Medya Hesaplarına

Bugün milyonlarca kişi kripto para borsalarında yatırım yapıyor. Bitcoin, Ethereum gibi varlıkların ciddi bir maddi karşılığı var. Bunun yanında bir Instagram hesabı da yıllarca biriktirilmiş anılarla manevi değer taşımasıyla birlikte çok takipçili hesapların maddi karşılığı da mevcut. Ancak işin en kritik noktası şu: Bir kişinin vefatından sonra bu varlıklar mirasçılara nasıl geçecek?

Türk Hukukunda Büyük Boşluk

Türk Medeni Kanunu’na göre miras, ölenin malvarlığının tamamını kapsıyor. Fakat “dijital malvarlığı” diye bir ifade yok. Bu da uygulamada ciddi sorunlar yaratıyor. Varisler, bazen teknik nedenlerle bazen de gizlilik kuralları yüzünden bu hesaplara erişemiyor. Özellikle sosyal medya şirketleri, kullanıcı mahremiyetini gerekçe göstererek hesapları kapatabiliyor.

Örnek Davalar

ABD’de görülen bir davada, Irak’ta görev yapan ve burada yaşadığı olayları anlatan bir askerin ailesi, miras bırakan askerin vefat etmesinden sonra miras bırakana ait sosyal medya hesaplarına ve elektronik postalarına erişebilmek için Yahoo’dan erişim talebinde bulunmuş; Yahoo ise hizmet şartlarında yer alan hesabın devredilemezliği kuralını gerekçe göstererek bu talebi reddetmiştir. Bunun üzerine miras bırakan askerin ailesi tarafından bu uyuşmazlık yargıya taşınmış ve Michigan’da açılan davada mahkeme tarafından sosyal medya hesaplarının terekeye dâhil olduğu ve mirasçılara intikal etmesi gerektiğine karar verilmiştir. Yahoo, aileye, miras bırakana ait hesaba erişim izni vermek yerine elektronik postaların içeriklerinden bir kopyayı teslim etmek suretiyle mahkemenin kararını yerine getirmiştir.

Türkiye’de yargılamaya konu edilen bir davada mirasçılar, miras bırakana ait cep telefonunda ve ICloud bulut bilişim sisteminde yer alan fotoğraf, video, ses kayıtları, dokümanlar, mailler, notlar gibi dijital veriler ile e-ticaret sitesi hesabı, hediye çekleri ve kuponlara erişebilmek için Apple Teknoloji ve Satış Limited Şirketi’ne başvuruda bulunmuştur. Şirket, miras bırakanın ailesi tarafından yapılan başvuruya istinaden dijital verilerin paylaşılabilmesi için mahkeme kararına ihtiyaç olduğu gerekçesiyle mirasçıların erişim talebi reddetmiştir. Bunun üzerine mirasçılar, terekenin tespiti ve ilgili verilere erişilebilmesi amacıyla Denizli 4. Sulh Hukuk Mahkemesi’nde dava açmıştır. İlk derece mahkemesinde görülen yargılamada, “Miras bırakana ait cep telefonunda bulunan İCloud hesabına erişilmesi ile murisin özel hayatının gizliliğinin ihlal edileceği, ICloud hesabına erişilmeden cep telefonundan telefonda kayıtlı resimlere mirasçılar tarafından ulaşılabileceği” gerekçesiyle davacıların terekenin tespitine ilişkin taleplerinin reddine karar verilmiştir. Mirasçılar tarafından yerel mahkemenin kararına karşı, davaya konu edilen maddi ve manevi haklara erişebilmek için mahkeme kararına ihtiyaç duyulduğu, ayrıca vefat etmiş kişilere yönelik eylemlerin özel hayatın gizliliğini ihlal etmeyeceği gerekçesiyle Antalya Bölge Adliye Mahkemesine başvurulmuştur. İstinaf başvurusunu inceleyen Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi tarafından, klasik miras anlayışında mülkiyet hakkının menkul ve gayrimenkul mülkiyeti ile bir kısım sınırlı ayni hak etrafında şekillendiğine, ancak günümüzün teknolojik gelişmeleri karşısında dijital malvarlığına ilişkin dijital mülkiyet kavramının da mevcut olduğuna, bu konuda henüz yasal bir düzenleme yapılmamış olmakla birlikte elektronik posta hesapları, sosyal medya hesapları ve benzeri dijital uygulamaların günümüzde kişisel amaçların yanı sıra reklam geliri elde etmek gibi maddi bir değer taşıyan kullanım amaçlarına da hizmet ettiğine, bu türden dijital varlıkların kişisel kullanımı aşıp ticari değeri olan dijital malvarlığı kapsamına girmeye başladığına vurgu yapılarak miras bırakana ait elektronik posta ve buna bağlı olarak kullanılan sosyal medya hesapları, dijital cüzdan hesapları ve benzeri maddi değer ifade eden ve bu nedenle TMK’nin 599. maddesi kapsamında terekeye dâhil olup mirasçılara intikali gereken dijital malvarlığının da tespit edilmesi gerekeceğinden bahisle yerel mahkemenin kararı kaldırılmıştır.

Çözüm Nerede?

Aslında çözüm belli:

• Mevzuat güncellenmeli. Dijital varlıklar açıkça mirasın kapsamına alınmalı.

• Vasiyetname kültürü yaygınlaşmalı. İnsanlar, kripto cüzdan şifrelerini ve sosyal medya hesaplarını vasiyetnamelerinde düzenlemeli.

• Teknolojik çözümler geliştirilmeli. Şifrelerin güvenli bir şekilde mirasçılara devri için sistemler kurulmalı.

Bugün birçoğumuzun dijital hesapları, fiziki varlıklarından bile daha değerli hale geldi. Hukukun da buna ayak uydurması şart. Aksi takdirde, miras davalarında yalnızca ev ve araba değil, Facebook şifreleri ve kripto cüzdanlar da tartışılmak zorunda olacak ve bu da yargının yükünü arttıracaktır.